Dat kinderen structuur nodig hebben hoor je vaak. Als grootouder wil je daar graag in meegaan als je op je kleinkind past. Maar wat wordt er bedoeld met structuur en welke alternatieven zijn er? Want het leven trekt wel eens aan je en dan moet je improviseren. Dan is het belangrijk dat je kleinkind goed kan omgaan met plotselinge veranderingen.
Structuur is niet hetzelfde als herhaling
Vaak wordt structuur vertaald als een vaste dag- of weekindeling. Behalve de dagindeling wordt consequent reageren op (ongewenst) gedrag van kinderen ook gezien als structuur. Waar het op neer komt is dat structuur vaak wordt gezien als: herhaling.
Maar je kan niet zorgen dat alle oppasdagen op dezelfde manier verlopen. Je moet soms naar een dokter, of jullie favoriete snackbar voor een frietje is deze woensdag gesloten. En je weet het nog wel van het opvoeden van je eigen kinderen, dat het heel moeilijk is om 100% consequent te zijn. Soms was je er echt te moe of te druk voor. Bovendien moet je een kind ook leren om flexibel te zijn. Het leven zal dat ook van je kleinkind vragen. Niet pas als het volwassen is, maar al op jonge leeftijd.
Een kijkje in het woordenboek leert ons dat structuur ook helemaal niet “herhaling” of “terugkerende regelmaat” betekent, maar manier waarop een samengesteld geheel is opgebouwd. Structuur is als een frame, een basis waar binnen variatie mogelijk is.
Wat is het magische ingrediënt van structuur?
Peter Vermeulen
, een deskundige op het gebied van het opvoeden van autistische kinderen, legt uit dat structuur staat voor duidelijkheid. Een kind wil graag weten waar het aan toe is. Er is al zo veel te leren op één dag, dat het verwarrend is als de dingen, die je al geleerd hebt plotseling niet lijken te kloppen. Die verwarring kan heftige emoties oproepen. Bij alle kinderen. Ze willen de wereld begrijpen, zodat ze zich er steeds beter in kunnen bewegen op een manier die goed voelt.
Maar kinderen zijn ook nieuwsgierig en willen, hoe onbewust ook, zich ontwikkelen. Daarom is variatie juist belangrijk. Variatie gaat niet samen met ‘altijd hetzelfde’, maar wel met duidelijkheid.
Variatie gaat niet samen met ‘altijd hetzelfde’
maar wel met duidelijkheid.
Duidelijkheid om verrassingen te voorkomen
Voor kinderen die slecht tegen nieuwe situaties kunnen, zijn er manieren om duidelijk te maken wat er gaat gebeuren binnen ons basale frame van opstaan, eten en weer naar bed gaan. Zodat niet elke dag hetzelfde hoeft te zijn.
Hetzelfde geldt voor consequent zijn: het is belangrijk om consequent te zijn in de basisregels, zoals: rekening houden met elkaar. Daarin is het makkelijk om consequent te zijn, het is je eigen leefregel. Het gaat erom dat je de details niet vastlegt. Het is onnodig van jezelf te eisen dat je altijd nee, of altijd ja, zegt tegen alle spelletjes, die veel rommel veroorzaken. Als je er maar duidelijk in bent.
Zeg niet kortweg “nee dat mag niet” als het een keer niet uitkomt, maar leg uit waarom het deze keer niet mag en een andere keer wel. Bijvoorbeeld omdat jij altijd een uur kwijt bent met opruimen en dat je soms die tijd niet hebt. “Vanavond ga ik uit en kan ik de rommel niet opruimen. Een andere dag mag het wel.” Je onderhandelt niet, maar zegt nee op een manier die duidelijk maakt dat spelen met bijvoorbeeld vingerverf niet altijd kan. Het kind is niet in de war omdat verven gister wel mocht en nu niet. Verven is iets dat soms mag en dat hangt af van begrijpelijke situaties.
5 tips om veranderingen in te voeren
-
- Betrek je kleinkind bij gebeurtenissen.
Misschien eet je meestal groentesoep bij het avondeten. Als je nu eens tomatensoep wil, laat je kleinkind dan op een of andere, veilige, manier meehelpen. Dan is het geen verrassing als er ineens rode soep in zijn bordje ligt. Sterker nog, dit is de soep die hij gemaakt heeft. iets om trots op te zijn. - Geef van te voren uitleg over een verandering
Het ene kind heeft meer uitleg nodig dan het andere. Soms is een kort gesprekje vooraf voldoende, soms moet je ook plaatjes laten zien. Wat altijd handig is om na te gaan of je kleinkind het begrepen heeft of zelf nog vragen heeft. - Bordjes
Je kan net als op school bordjes ophangen die aangeven wat er gaat gebeuren, in welke volgorde. Een bordje voor spelen, een bordje voor boodschappen doen. Je kan zelf details bepalen, afgestemd op de behoefte van je kleinkind. Een plaatje voor eten aan tafel en een plaatje voor een keertje eten met het bordje op schoot. - Gebruik ‘backward chaining‘
Iets nieuws leer je in stappen. Vaak leren we een kind iets door het vanaf de eerste stap op te bouwen. Je kan ook samen het hele proces doorlopen en je kleinkind het laatste stapje alleen laten doen, en van daar uit uitbreiden. Dan heeft het kind iets zelf afgerond, wat goed is voor zijn zelfbeeld.Sommige grootouders leren hun kleinkind wennen aan logeren door het steeds iets langer te laten blijven. Maar je kan ook je kleinkind met zijn vader of moeder bij je laten logeren. De volgende keer blijft de je (schoon)zoon of -dochter tot je kleinkind naar bed wordt gebracht, dan tot het avondeten etc. - Als het toch tot een negatieve reactie komt
Blijf rustig, zodat er geen keten van boze reacties ontstaat. Dat gevoel kan namelijk terugkomen als een vergelijkbare situatie zich later weer voordoet.Laat je kleinkind, zodra uitgeraasd is, praten. Dan ontdek je wat de reactie veroorzaakte. Dan weet je waar je volgende keer je kleinkind op moet voorbereiden.
- Betrek je kleinkind bij gebeurtenissen.
