In Nederland wonen mensen met uit veel verschillende culturen. Ondanks dat we met deze culturen in aanraking komen, weten we niet precies hoe het er in de families daadwerkelijk aan toegaat. Wij waren nieuwsgierig naar de rol van grootouders in deze verschillende culturen en gingen op onderzoek uit. Hier lees je hoe de rol van grootouders per cultuur verschilt.
Nederland: een westerse ik-cultuur
Vanaf de industriële revolutie is onze eigen familiecultuur geïndividualiseerd. Vroeger groeiden we op in boerenfamilies en hechte dorpsgemeenschappen. Door de welvaart na de 2e wereldoorlog werden we mobieler. De meeste Nederlanders zoeken nu een studie of een baan ver van de geboorteplaats. Keuzevrijheid wint het van traditie.
Dat betekent dat de familiebanden, ons vangnet, zwakker is geworden. Bovendien had je vroeger gegarandeerd een inkomen in het (boeren)bedrijf van je ouders, nu moet je concurreren met andere sollicitanten.
Nederlandse grootouder past vaak op, maar niet dagelijks
In Nederland passen opa’s en oma’s veel op de kleinkinderen, maar zelden op vaste dagen. Dat komt deels doordat kinderen te ver weg wonen, een gevolg van de ik-cultuur. Daarnaast hebben steeds meer grootouders zelf nog een baan.
Ook als de grootouders vaak aanwezig zijn, blijven de ouders degenen die zelfstandig beslissen over hun kind(eren). Natuurlijk is raad van ervaren grootouders welkom, maar zeggenschap hebben ze niet.
Vrijheid kan bedreigend lijken als je er niet mee bent grootgebracht
De rol van grootouders in Azië: beschermjassen
De ondersteuning en sturing van ouders en hun kinderen (het kerngezin) door andere familieleden wordt een beschermjas genoemd. Het is in veel Aziatische culturen gebruikelijk dat het gezag over een hele familie gedelegeerd is over slechts enkele familiehoofden. Vaak de oudere familieleden. Maar soms zijn het jongere familieleden die hebben gestudeerd heeft of werken in een vooraanstaande functie, die het voor het zeggen krijgen.
Wij westerlingen moeten er niet aan denken dat oudoom beslist wat je gaat studeren of dat grootmoeder bepaalt hoe er opgevoed wordt. Maar als je in zo’n wij-cultuur bent opgegroeid, voelt het veilig en is dit volledig normaal. Bij emigratie naar Nederland valt die veiligheid weg.
Deze wij-cultuur vind je overigens ook terug in andere delen van de wereld. Bijvoorbeeld in Suriname of bij de Roma.
Rol van grootouders in Afrika: niet eenkennig
In veel Afrikaanse culturen worden kinderen ook door anderen buiten het kerngezin opgevoed, maar daar zijn de familiebanden niet altijd zo nauw. Je bent pas getrouwd als je samen kinderen hebt. Blijf je kinderloos, dan kan je een andere partner zoeken; of krijgen.
Het zijn familieleden én dorpsgenoten in de kleine hechte gemeenschappen, die bijdragen aan de opvoeding van de kinderen. Het grappige is dat in de Afrikaanse culturen waar kinderen coöperatief worden opgevoed, de baby’s niet de periode van eenkennigheid hebben, zoals we die zien bij 8 maanden oude Nederlandse baby’s, die voornamelijk door de ouders omringd en opgevoed worden.
Rol van grootouders in het Midden Oosten: strakke taakverdeling
Bij een onderzoek naar de rol van allochtone grootouders bij de opvoeding, hebben Turkse en Suryoye grootouders hun ervaringen gedeeld met hulpverleners in Nederland.
Hoe harder het leven, hoe strenger de opvoeding. Juist de grootouders die zelf heel strikt opgevoed zijn, zijn bang dat hun kleinkinderen teveel de vrijheid van de Nederlandse opvoeding meekrijgen. Dat betreft voornamelijk de Suryoye grootouders. Vrijheid kan bedreigend lijken, als je er niet mee bent grootgebracht.
Vooral de Turkse grootouders geven aan dat ze nu leren van hun kinderen. Bijvoorbeeld dat opvoeden meer is dan verzorgen. De grootouders hadden dit graag vroeger zelf toegepast, toen ze zelf ouders waren. Het nieuwe inzicht helpt hen om hun kind te steunen als een kleinkind huilt in plaats van het kleinkind te verwennen bij wijze van troost.
De taakverdeling in Nederland verandert en dat ze hun zoons de kinderen zien verzorgen, is een grote verandering die positief wordt ontvangen.
Voordelen van Multicultureel Nederland
Onze jeugdzorg en onderwijs zijn afgestemd op de westerse individualistische maatschappij. De professional onderhoudt bij problemen alleen contact over de kinderen met (stief)ouders. Als een kind toch uit het kerngezin moet worden geplaatst, dan komt het in een internaat of pleeggezin. Er lijkt nu gelukkig een kentering in te komen: hulpverleners begrijpen dat in sommige gezinnen de ouders niet de enige opvoeders zijn.
Je leest daardoor steeds meer over pleeggrootouders: de natuurlijke grootouders van het kind, die het kind 24/7 opvangen als het niet veilig bij de ouders kan wonen. Dat is vertrouwd voor het kind en de pleeggrootouders hebben meer inzicht in de achtergrond van het kerngezin. Dat is een goede wending die we mede te danken hebben aan onze multiculturele samenleving.
